Podatek liniowy a ryczałt 2026 — co się bardziej opłaca?
No i znowu ten luty, znowu siedzimy z kalkulatorem i zadajemy sobie to samo pytanie co rok: liniowy czy ryczałt? Niby już to przerabialiśmy, a i tak za każdym razem trzeba liczyć wszystko od początku. Bo stawka podatku liniowego w 2026 to 19 procent i ona ani drgnie — czy zarobimy te 80 tysięcy, czy dwa miliony, płacimy tyle samo. A z drugiej strony stoi ryczałt od przychodów ewidencjonowanych, gdzie stawka zależy od tego, co my właściwie robimy, i potrafi skakać od 2 aż do 17 procent.
I w sumie cała ta decyzja, którą co roku podejmują setki tysięcy jednoosobowych działalności, sprowadza się do jednego porównania: podatek liniowy a ryczałt. Niby drobiazg, a różnica w rachunku potrafi sięgnąć kilkunastu tysięcy złotych rocznie… no i od 2026 doszedł nam jeszcze jeden gracz do tej całej układanki, czyli przebudowana składka zdrowotna.
Podstawą jest dochód albo przychód, i to wszystko zmienia
No i tu się tak naprawdę zaczyna cała różnica. 19 procent od dochodu kontra stawka liczona od przychodu — to nie jest jakiś detal, to fundament. Na liniowym płacimy od dochodu, czyli bierzemy przychód i najpierw odejmujemy od niego koszty jego uzyskania. A na ryczałcie? Kosztów nie odliczamy w ogóle, podatek leci od całego obrotu i tyle, koniec.
I dlatego ryczałt raczej premiuje firmy, które mają wysoki przychód, a kosztów akurat mało: usługi, IT, część wolnych zawodów. Liniowy z kolei wchodzi tam, gdzie te koszty są realne i naprawdę wysokie — handel, produkcja, działalność z dużym parkiem maszynowym — bo tam mamy czym zbić sobie podstawę opodatkowania.
No i to rozróżnienie ciągnie za sobą kolejne rzeczy. Na ryczałcie rozliczamy się na formularzu PIT-28, a roczne zeznanie składamy do końca lutego następnego roku. Na liniowym mamy PIT-36L i czas do 30 kwietnia. Inne formularze, inne terminy… trzeba o tym po prostu pamiętać.
Stawki ryczałtu w 2026 roku sięgają od 2 do 17 procent
„17, 15, 14, 12,5, 12, 10, 8,5, 5,5, 3 i 2 procent” — tyle stawek przewiduje ustawa o zryczałtowanym podatku dochodowym. I teraz uwaga, bo to ważne: o tym, którą stawkę dostaniemy, decyduje rodzaj wykonywanej działalności, a nie to, co my sobie tam wybierzemy. To akurat dość częsty powód sporów z fiskusem.
Programiści, którzy świadczą usługi, w wyniku których powstaje program komputerowy, co do zasady stosują stawkę 12 procent. Większość pozostałych usług mieści się w 8,5 procent, a tak zwane „wolne zawody”, czyli między innymi lekarze, prawnicy czy tłumacze, rozliczają się według 17 procent. Szczegółowy katalog stawek ryczałtu jest naprawdę długi… i właśnie dlatego, jak ktoś ma jakieś wątpliwości, to występuje o interpretację indywidualną do Krajowej Informacji Skarbowej.
No i ryczałt ma jeszcze taki twardy limit na samym wejściu. Skorzysta z niego firma, której przychody za poprzedni rok nie przekroczyły równowartości 2 milionów euro, co na 2026 daje 8 517 200 złotych. A jak przekroczymy ten próg w trakcie roku, to prawo do ryczałtu i tak wygasa dopiero od kolejnego roku podatkowego.
Składka zdrowotna rozbija każdą kalkulację
432,54 złote miesięcznie — tyle wynosi minimalna składka zdrowotna na liniowym w 2026 roku. Bierze się to z 9 procent liczonych od minimalnego wynagrodzenia, które wynosi 4 806 złotych. Na liniowym ta składka rośnie nam razem z dochodem, ale jest jeden plus: od 2026 możemy odliczyć zapłacone składki zdrowotne do limitu 14 100 złotych.
Na ryczałcie działa to zupełnie inaczej, bo opiera się na trzech progach przychodu. W obrębie progu składka jest stała — czyli dwie firmy o bardzo różnych marżach, ale podobnym obrocie, zapłacą dokładnie tyle samo. Wysokość składki na ryczałcie zależy od przychodu z całego poprzedniego roku.
A konkretne kwoty wyglądają tak: przy przychodzie do 60 tysięcy złotych składka wynosi 498,35 złotego miesięcznie, w przedziale od 60 do 300 tysięcy złotych jest to 830,58 złotego, a powyżej 300 tysięcy rośnie do 1 495,04 złotego. Te progi liczą się jako 60, 100 i 180 procent przeciętnego wynagrodzenia. No i mniej więcej tu robi się ciekawie, bo to właśnie ta składka potrafi wywrócić cały rachunek do góry nogami.
Porównanie najważniejszych parametrów obu form
Najprościej będzie zestawić sobie oba rozwiązania w jednej tabeli, bo te różnice rozkładają się na kilka osobnych pozycji, a nie tylko na samą stawkę podatku.
| Parametr | Podatek liniowy | Ryczałt |
|---|---|---|
| Podstawa opodatkowania | dochód (przychód − koszty) | przychód |
| Stawka | 19% | od 2% do 17% |
| Odliczanie kosztów | tak | nie |
| Składka zdrowotna min. 2026 | 432,54 zł/mies. | 498,35 zł/mies. (do 60 tys. zł) |
| Limit formy | brak | 8 517 200 zł przychodu |
| Zeznanie roczne | PIT-36L | PIT-28 |
Przykład: firma IT z przychodem 240 tysięcy złotych
To weźmy sobie taką działalność informatyczną z rocznym przychodem 240 000 złotych i kosztami na poziomie 30 000 złotych. Na takich liczbach od razu widać, o co w tym wszystkim chodzi, bo różnica robi się policzalna.
Na liniowym podstawą jest dochód, czyli 240 000 minus 30 000, no i wychodzi nam 210 000 złotych. Podatek to 19 procent, czyli 39 900 złotych. A na ryczałcie programisty według stawki 12 procent podstawą jest cały przychód, te 240 000 złotych, więc podatek wynosi 28 800 złotych.
Czyli w samym podatku dochodowym różnica sięga ponad 11 tysięcy złotych na korzyść ryczałtu. Ale — i to jest ważne ale — dochodzi nam jeszcze składka zdrowotna, która przy takim przychodzie wynosi na ryczałcie 830,58 złotego miesięcznie, wobec tych minimalnych 432,54 złotego na liniowym. No i ta składka część tej przewagi po prostu nam zjada.
A teraz wystarczy, że podniesiemy koszty z 30 do 120 tysięcy złotych i wynik się odwraca. Bo wtedy dochód na liniowym spada do 120 000 złotych, podatek do 22 800 złotych, a ryczałt liczony od tego niezmiennego przychodu dalej wynosi 28 800 złotych. Ta sama firma, ten sam obrót, a rachunek zupełnie inny.
Formę wybiera się do 20 lutego, ale skutki ciągną się przez rok
Oświadczenie o wyborze formy opodatkowania na 2026 rok składamy naczelnikowi urzędu skarbowego do 20 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym osiągnęliśmy pierwszy przychód w roku — a jak prowadzimy działalność od stycznia, to w praktyce mamy termin 20 lutego. Jak nic nie zgłosimy, to domyślnie zostajemy przy dotychczasowej formie, albo wpadamy na zasady ogólne, jeśli dopiero startujemy.
I tej decyzji nie cofniemy już w trakcie roku, więc tę całą kalkulację warto sobie zrobić przed terminem, najlepiej na danych z rozliczenia rocznego firmy za poprzedni okres. Krajowa Informacja Skarbowa przypomina przy tym, że o prawie do danej stawki ryczałtu decyduje faktyczny zakres usług, a nie sama nazwa wpisana w PKD. Czyli sam wpis nas tu raczej nie zbawi.
Zaliczki na ryczałcie i na liniowym płacimy co miesiąc, do 20 dnia następnego miesiąca, a przy niższych przychodach można rozliczać się kwartalnie. Ten limit uprawniający do kwartalnych wpłat na ryczałcie wiąże się z przychodem nieprzekraczającym równowartości 200 tysięcy euro w poprzednim roku.